Sažetak
Ovaj rad analizira transformaciju savremenih umreženih društava kroz pojavu informaciono-kontrolisanog društva (IKD). Cilj istraživanja je konceptualizacija pojma informaciono-kontrolisanog društva i komparativna analiza njegovih manifestacija u Sjedinjenim Američkim Državama i Ruskoj Federaciji, sa posebnim osvrtom na pravnu regulaciju, strukture tradicionalnih medija i onlajn javnu sferu. Istraživanje je zasnovano na komparativnom narativnom pregledu u kombinaciji sa kvalitativnom analizom studije slučaja, pri čemu su integrisani analiza sadržaja pravnih i institucionalnih izvora i sistematski komparativni metod. Rezultati ukazuju da Sjedinjene Američke Države funkcionišu kroz hibridni državno-tržišni model kontrole informacija, koji karakterišu razvijena tehnološka infrastruktura, korporativna eksploatacija podataka i normalizovane prakse nadzora, dok se Ruska Federacija oslanja na pretežno centralizovani državno-centrični model, obeležen direktnim političkim uticajem na televizijske i druge tradicionalne medije, kao i proširenim regulatornim nadzorom nad digitalnom sferom. Uprkos strukturnim razlikama, oba slučaja pokazuju slične tendencije ka koncentraciji informacione moći, povećanju kapaciteta za nadzor i postepenom smanjenju autonomije građana u okviru javne sfere. Rad ukazuje da savremeni sistemi kontrole informacija prevazilaze tradicionalnu dihotomiju između demokratskih i autoritarnih modela medija, otkrivajući hibridne mehanizme upravljanja ugrađene u globalne digitalne infrastrukture.
Reference
- Arendt, H. (1998). Izvori totalitarizma (Sources of totalitarianism). Belgrade: Feministička izdavačka kuća. In Serbian
- Bagdikian, B. (2000). The Media Monopoly. 6th ed. Boston: Beacon Press.
- Beniger, J. (1986). The Control Revolution. USA: President and Fellows of Harvard College.
- Bloss, Wi. (2007). Escalating U.S. Police Surveillance after 9/11: an Examination of Causes and Effects. Surveillance & Society, 4(3), 208–228. https://doi.org/10.24908/ss.v4i3.3448.
- Bloustein, E. (1984). Privacy as an Aspect of Human Dignity: An Answer to Dean Prosser. In F. D. Schoeman (Ed.), Philosophical Dimensions of Privacy: An Anthology. (pp. 156–202). Cambridge: Cambridge University Press.
- Burton, G. (2005). Media and Society: Critical Perspectives. Berkshire: Open University Press/McGraw-Hill House.
- Castells, M. (2024). Advanced Introduction to Digital Society. Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
- Castells, M. (2018a). Uspon umreženog društva (The rise of the networked society). Belgrade: Službeni glasnik. In Serbian
- Castells, M. (2018b). Mreže revolta i nade (Networks of revolt and hope). Belgrade: Službeni glasnik. In Serbian
- Clarke, R. (1997). Promises and Threats in Electronic Commerce. Rogerclarke.com. Accessed 1 January 2025. http://www.rogerclarke.com/DV/PaperAuthism.html.
- Clarke, R. (2001). While You Were Sleeping … Surveillance Technologies Arrived. Rogerclarke.com. Accessed 5 January 2025 at the: http://www.rogerclarke.com/DV/AQ2001.html.
- Committee on Privacy. (2007). Engaging Privacy and Information Technology in a Digital Age, edited by J. Waldo et al. Washington, D.C.: National Academies Press.
- Deibert, R. (2008). Regional Overviews. In R. Deibert et al. (Eds), Access Denied: The Practice and Policy of Global Internet Filtering (pp. 151–432). Cambridge: MIT Press.
- European Commission (n.d). The Digital Services Act package. Europa.eu. Accessed 3 April 2025. https://digital – strategy.ec.europa.eu/en/policies/digital – services – act – package.
- Feenberg, A. (1999). Questioning Technology. London: Routledge.
- Forbes (n.d). Rupert Murdoch & Family. Forbes.com. https://www.forbes.com/profile/rupert-murdoch/. Accesed 12 January 2025.
- Floridi, L. (2005). Is Semantic Information Meaningful Data?. Philosophy and Phenomenological Research, 70(2), 351–370. https://doi.org/10.1111/j.1933-1592.2005.tb00531.x
- n.d. What is GDPR, the EU’s New Data Protection Law?. Gdpr.eu. https://gdpr.eu/what-is-gdpr/. Accessed 2 April 2025.
- Harari, Y. (2024). Neksus (Nexus). Belgrade. Laguna. In Serbian
- Heidegger, M. (1977). The Question Concerning Technology and Other Essays. New York & London: Garland Publishing.
- Holtzman, H. D. (2006). Privacy Lost: How Technology Is Endangering Your Privacy. San Francisco: Jossey – Bass.
- Katyal, S. K. (2003). The New Surveillance. Case Western Reserve Law Review, 54(2), 297–385. Retrieved 4 April 2025 at: https://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1335&context=faculty_scholarship.
- Levinson, P. (2004). Digital McLuhan: A Guide to the Information Millennium. USA: Routledge/Taylor & Francis.
- Lyon, D. (1994). The Electronic Eye: The Rise of Surveillance Society. Minneapolis: University of Minnesota Press.
- McLuhan, M. (2005). Understanding Media: The Extensions of Man. London & New York: Routledge/Taylor & Francis.
- Mickiewicz, E. (2008). Television, Power, and the Public in Russia. Cambridge: Cambridge University Press.
- Mlađenović, N. (2025). Medijatizacija: Krovni pojam medijskih studija? (Mediatization: The umbrella term of media studies?). Belgrade: Faculty of Sport, Union University – Nikola Tesla. In Serbian
- Penezić, S. & Vasiljević, J. (2022). Socijalna getoizacija kao tačka preseka savremenih veza arhitekture i komunikacije (Social ghettoization as a point of intersection of modern connections of architecture and communication). Politički život, 23(2), 111–129. https://doi.org/10.18485/fpn_pz.2022.23.7. In Serbian
- Peterson, B, & Pang, J. (2006). Beyond Politics: Authoritarianism and the Pursuit of Leisure. The Journal of Social Psychology, 146(4), 443–461. https://doi.org/10.3200/SOCP.146.4.443 – 461.
- Prosser, W. L. (1984). Privacy (A Legal Analysis). In F. D. Schoeman (Ed.), Philosophical Dimensions of Privacy: An Anthology (pp. 104–155). Cambridge: Cambridge University Press.
- Shannon, C E. (1948). A Mathematical Theory of Communication. The Bell System Technical Journal, 27(3), 379–423. https://doi.org/10.1002/j.1538-7305.1948.tb01338.x.
- Shauer, T. (2003). The Sustainable Information Society: Vision and Risks. Ulm: Universitätsverlag.
- Stiglitz, J. (2018). Globalizacija i njene protivrečnosti (Globalization and its contradictions). Belgrade: Miba Books. In Serbian
- Subotić, O. (2011). Informaciono kontrolisano društvo (Information controlled society). Stari Banovci, Belgrade: Finegraf. In Serbian
- Tunstall, J. & Palmer, M. (2001). Media Moguls. London: Routledge/Taylor & Francis.
- The Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation (3 July 2000). The Constitution of the Russian Federation. https://mid.ru/en/foreign_policy/fundamental_documents/1750525/. Accesed 8 January 2025.
- The Royal Academy of Engineering. (2007). Dilemmas of Privacy and Surveillance: Challenges of Technological Change. London: The Royal Academy of Engineering.
- S. Senate (n.d.). The Constitution of the United States of America. https://www.senate.gov/civics/resources/pdf/US_Constitution-Senate_Publication_103-21.pdf. Accessed 8 January 2025.
- Varoufakis, Y. (2025). Tehnofeudalizam (Technofeudalism). Belgrade: Publik Praktikum. In Serbian
- Warren, S. D., & Brandeis, L.D. (1984). The Right to Privacy (The Implicit Made Explicit). In F. D. Schoeman (Ed.), Philosophical Dimensions of Privacy: An Anthology (pp. 75–103). Cambridge: Cambridge University Press.
- Zassoursky, I. (2009). Free to Get Rich and Fool Around. In B. Beumers et al. (Eds.), Post-Soviet Russian Media: Conflicting Signals (pp 29–41). Routledge/Taylor & Francis.
- Penezić, S. (2022). Nove tehnologije, novi narativi i novi potrošači (New technologies, new narratives and new consumers). Kultura, 176(4), 5–9. https://www.casopiskultura.rs/wp-content/uploads/2023/05/0-%D0%A3%D0%B2%D0%BE%D0%B4.pdf
